تجربه کاربري (UX) و کاربردپذيري (Usability)

تجربه ي کاربري (UX) از جمله عبارت هايي است که امروزه در هر زمينه اي از آن صحبت مي شود، از طراحي سايت و اپليکيشن گرفته تا طراحي محصولات فيزيکي در کارخانه ها و کمپاني هاي ساخت ماشين. اما اين تجربه ي کاربري که امروزه همه جا اسمش شنيده مي شود، چه تفاوتي با کاربردپذيري (Usability) دارد؟

تجربه کاربري و کاربردپذيري به مثابه جاده

در سال هاي اوليه عصر اينترنت، تفاوت کاربردپذيري و تجربه کاربري (UX) به کمک مفهوم آنالوژي (قياس) جاده مطرح مي شد. اگر جاده اي پهن و مستقيم باشد و کاربر را از نقطه ي A به B برساند، اين جاده کاربرد پذير است.

اما ممکن است جاده اي حوصله سر بر، بدون برانگيختن احساسات فرد باشد. جاده اي که احساسات فرد را بر انگيزد و منظره، هوا و عطر و بوي خوبي داشته باشد جاده اي با تجربه کاربري خوب است.

سوالي که در اينجا پيش مي آيد اين است که آيا تجربه کاربري بدون کاربردپذيري ممکن است؟ در جواب بايد گفت بله ممکن است. مفهوم کاربردپذيري و تجربه کاربري دو مفهوم مجزا مي باشند و با يکديگر تفاوت دارند. براي مثال ممکن است سايتي حوصله سر بر و کاربردي باشد و يا سايتي زيبا، جذاب و گشتن در آن لذت بخش باشد اما براي کاربر کاربردي نباشد. اما به جاي ساختن اين نوع سايت ها چرا طراحي سايت ما نبايد شامل هر دوي اينها باشد؟

کاربردپذيري و تجربه کاربري به مثابه هرم مازلو

براي بررسي رابطه ي بين کاربردپذيري و تجربه کاربري بهتر است نگاهي به هرم سلسله مراتب نيازهاي آبراهام مازلو داشته باشيم. بياييد فرض کنيم که تمام وب سايت ها متناسب با اين سلسله مراتب هستند.

اولين نيازي که بايد سايت شما بر طرف کند اين است که درست کار کند و باگي در طراحي سايت شما وجود نداشته باشد.

دومين نياز، پس از نياز سايت شما به درست کار کردن مسئله کاربردپذيري است. سايت شما بايد کاربردپذير باشد و کار کردن با آن راحت باشد. بايد به کاربران کمک کند که به راحتي به هدفشان در سايت برسند و يا محتواي مورد نظرشان را بيابند.

در پايان نيز عامل جذابيت و لذت بخش بودن نقش گيلاس روي کيک را بازي مي کند. آيا کار کردن با وبسايت شما سرگرم کننده است؟ آيا کار کردن با سايت شما براي کاربر لذت بخش است؟

در حالي که کاربردپذيري بيشتر دغدغه اش بر روي سادگي کار با سايت است، تجربه کاربري (UX) در عمل در فضايي بين لذت بخش بودن سايت و کاربردپذيري آن قرار مي گيرد. تعامل بين دو عامل لذت بخش بودن و کاربردپذيري تجربه ي کاربري را براي کاربر نهايي تعريف مي کند و اگر يکي از عامل ها نقص داشته باشد احتمال به خطر افتادن و ضعيف شدن تجربه ي کاربري بسيار زياد است.

جمع بندي

همانطور که گفته شد، تجربه کاربري و کاربردپذيري دو مفهوم متفاوت با يکديگر هستند اما تعامل اين دو با يکديگر مي تواند سايت هايي عالي به وجود بياورد. استيو جابز يکي از کساني بود که به اين موضوع پي برده بود و زودتر از بسياري ديگر اين مسئله را درک کرده بود.

استيو جابز از پيشگامان تجربه کاربري بود. او اهميت ويژه اي براي تجربه کاربري قائل بود و اين يکي از عوامل مهم موفقيت او در يک بازار اشباع شده با رقابت شديد بود. خروجي آن هم محصولاتي بود که استفاده از آن ها براي کاربر بسيار کاربردي و لذت بخش بود. اين مسئله درسي به ما مي دهد که مي توانيم از آن در طراحي سايت يا طراحي فروشگاه اينترنتي خود و حتي تمامي تلاش ها جهت توسعه ي يک کسب و کار بهره بگيريم.